İçeriğe atla

Ürün ve Hizmet Ücretleri

Hesaplama Araçları Kampanyalar Şube & ATM EN

KAMPANYALAR

Avantajlı Faiz Oranları Oksijen Hesap'ta Arkadaşını Davet Et, 37.500 TL Nakit Ödül Kazanma Şansını Yakala! Hemen Odealı Olun, Hisse Senedi Komisyonunuzun 2.000 TL’si Bizden Olsun!
TÜM KAMPANYALAR
TR EN
ŞUBE&ATM
Hesaplama Araçları Kampanyalar Ürün ve Hizmet Ücretleri
MÜŞTERİ OL
d

Dezenflasyon Nedir? Dezenflasyon Süreci ve Nedenleri​

Genel Bilgiler

Dezenflasyon Nedir? Dezenflasyon Süreci ve Nedenleri

Ekonomi haberlerini takip ederken enflasyon terimine sıkça rastlamak mümkün. Fiyatların genel düzeyindeki artışı ifade eden bu kavramın yanı sıra, özellikle ekonomik toparlanma dönemlerinde de dezenflasyon kavramı da sıkça gündeme gelir.

Tüketicilerin ve yatırımcıların piyasaların geleceğini  öngörebilmeleri adına bu terimlerin doğru anlaşılması büyük öneme sahiptir. Çoğu zaman fiyatların düşmesiyle karıştırılan dezenflasyon, aslında çok daha farklı bir süreci ifade eder. Peki, ekonomide istikrarın sağlanabilmesi yolunda önemli adımlardan biri olan dezenflasyon nedir, neden ortaya çıkabilir ve bu süreçte piyasalar nasıl etkilenebilir?

Dezenflasyon Nedir?

En yalın haliyle dezenflasyon nedir sorusunun cevabı; fiyat artış hızının azalmasıdır. Yani enflasyon oranının zaman içinde düşüş göstermesidir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken çok ince bir çizgi vardır: Dezenflasyon sürecinde fiyatlar artmaya devam eder, ancak bu artışın hızı bir önceki döneme göre daha düşüktür.

Bunu bir araba örneğiyle açıklamak gerekirse; saatte 100 kilometre hızla giden bir aracın hızını 50 kilometreye düşürdüğünü düşünün. Araç hâlâ ileriye doğru gitmektedir, yani fiyatlar artmaktadır, ancak hızı azalmıştır yani enflasyon oranı düşmüştür.

Örneğin bir ülkede yıllık enflasyon %60 seviyesinden %40 seviyesine gerilediyse, bu ülkede bir dezenflasyon süreci yaşanıyor demektir. Ürün ve hizmetlerin fiyatı hâlâ %40 oranında artmaktadır fakat artış ivmesi yavaşlamıştır. Bu durum, ekonominin aşırı ısınmasını engellemek ve fiyat istikrarını sağlamak isteyen merkez bankaları için fiyat istikrarına geçiş sürecinde hedeflenen bir ara aşamadır.

Dezenflasyon Nedenleri Nelerdir?

Bir ekonomide enflasyonun düşüş eğilimine girmesi kendiliğinden gerçekleşen bir durum değildir. Dezenflasyon nedenleri genellikle uygulanan ekonomi politikaları ve küresel gelişmelerle yakından ilgilidir. Başlıca nedenleri şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Sıkı para politikası: Merkez bankalarının faiz oranlarını artırması en yaygın nedenlerden biridir. Yüksek faizler, borçlanma maliyetlerini artırıp tüketimi kısabilir. Bu da talebin azalmasına ve fiyat artışlarının frenlenmesine yardımcı olabilir.
  • Mali disiplin: Hükümetlerin kamu harcamalarını kısması veya vergi politikalarında değişikliğe gitmesi, piyasadaki para arzını kontrol altına alarak dezenflasyonist bir etki yaratabilir.
  • Resesyon beklentisi: Ekonomik büyümenin yavaşlayacağı beklentisi, tüketicilerin harcamalarını ertelemesine neden olabilir. Düşen talep, üreticilerin fiyat artışlarını sınırlamasına yol açabilir.
  • Döviz kurlarının istikrarı: Özellikle ithalata bağımlı ekonomilerde döviz kurları üzerindeki oynaklığın azalması ve yerel para biriminin değer kazanması, ithal ürün maliyetlerini düşürerek enflasyonun gerilemesine katkı sağlayabilir.
  • Baz etkisi: Bir önceki yılın aynı döneminde enflasyon daha yüksekse, matematiksel olarak bir sonraki yıl fiyatlar aynı hızda artmazsa enflasyon oranı düşüş gösterebilir.

Dezenflasyon Süreci Nasıl İşler?

Dezenflasyon süreci genellikle merkez bankalarının enflasyonla mücadele programlarını devreye almasıyla başlar. Bu süreçte temel amaç, fiyat istikrarını sağlamak ve paranın alım gücünü korumaktır. Süreç adımları şu şekilde işler:

  • Faiz artışı ve kredi daralması: Merkez bankası politika faizini artırır. Bu durum kredi faizlerine yansır ve bankalardan kredi çekmenin maliyeti artar.
  • Tasarrufa yönelim: Yüksek faizler, bireyleri ve kurumları harcama yapmaktan ziyade mevduat gibi araçlarla tasarruf etmeye teşvik eder.
  • Talebin azalması: Piyasada dönen para miktarının azalmasıyla birlikte mal ve hizmetlere olan talep düşer.
  • Fiyat artışlarının yavaşlaması: Satışların düşmesiyle karşılaşan firmalar, rekabet edebilmek için fiyat artışlarını azaltır ya da minimumda tutarlar.

Bu sürecin sonunda dezenflasyonun etkileri hissedilmeye başlar; enflasyon oranı hedeflenen seviyelere doğru geriler ve piyasalarda öngörülebilirlik artar. Yatırımcılar için bu süreç, risk iştahının dengelendiği ve daha sağlıklı yatırım kararlarının alınabildiği bir dönemdir.

Dezenflasyon ve Deflasyon Arasındaki Farklar Nelerdir?

Ekonomi literatüründe en sık karıştırılan iki kavram dezenflasyon ve deflasyondur. İkisi de düşüşü ifade etse de neyin düştüğü konusunda tamamen ayrışırlar.

  • Yön farkı: Dezenflasyon, enflasyon oranının düşmesidir. Örneğin %50'den %20'ye inmesi gibi. Fiyatlar artmaya devam eder. Deflasyon ise fiyatların genel düzeyinin sürekli olarak düşmesidir yani enflasyonun eksiye, örneğin -%2'ye düşmesi örnek verilebilir. Deflasyonda bir malın fiyatı bugün, dünden daha düşüktür.
  • Ekonomik etki: Dezenflasyon, yüksek enflasyonist ortamdan çıkışta sağlıklı bir toparlanma belirtisi olarak kabul edilir. Deflasyon ise genellikle ekonomik durgunluk yani resesyon, işsizlik artışı ve talebin tamamen çökmesi gibi olumsuz senaryolarla ilişkilendirilir.
  • Tüketici davranışı: Dezenflasyonda tüketici "fiyatlar hâlâ artıyor, ihtiyacımı almalıyım" diyebilir. Deflasyonda ise "yarın daha ucuz olacak" beklentisiyle harcamalar sürekli ertelenir, bu da ekonomiyi durma noktasına getirebilir.

Özetle; dezenflasyon "ateşi 40 dereceye çıkan bir hastanın ateşinin 37.5'e düşmesi" gibidir; ateş hâlâ yüksektir ama iyileşme vardır. Deflasyon ise vücut ısısının normalin çok altına düşmesi yani hipotermi gibi tehlikeli bir durumu ifade eder.

Ekonomik terimleri doğru anlamak, birikimlerinizi yönetirken hedeflerinize uygun kararlar almanıza yardımcı olur. Piyasalardaki gelişmeleri yakından takip etmek ve yatırımlarınızı bu gelişmeler doğrultusunda şekillendirmek için Odeabank'ın uzman çözümlerinden faydalanabilirsiniz.