Finans piyasalarında işlem türüne, vadeye ve hesaplama yöntemine göre birçok farklı faiz türleri bulunur. Hangi faiz türünün nerede kullanıldığını bilmek hem yatırımlarınızı yönetirken hem de borçlanırken sürprizlerle karşılaşmanızı engelleyebilir. İşte en sık karşılaşılan faiz çeşitleri ve anlamları:
Bileşik Faiz Nedir?
Yatırımcılar için uzun vadede faydalı olabilen getiri araçlarından biri olan bileşik faiz, faizin faizi olarak da bilinir. Bu sistemde her vade sonunda elde edilen faiz getirisi, ana paraya eklenir ve bir sonraki dönemde faiz, bu yeni artırılmış tutar üzerinden hesaplanır.
Yani sadece ana para değil, kazandığınız faizler de yatırımcıya para kazandırmaya devam edebilir. Bu kar topu etkisi, uzun vadeli yatırımlarda bileşik faiz getirisinin basit faize göre daha yüksek olmasını sağlayabilir. Daha detaylı bilgi ve örnekler için bileşik faiz nedir başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Efektif Faiz Nedir?
Efektif faiz, bir yatırımın veya borcun kağıt üzerindeki yani nominal oranını değil, bileşik etki dahil edildiğindeki gerçek getirisini veya maliyetini ifade eder. Yıl içinde faizin ana paraya kaç kez eklendiğini dikkate alarak hesaplanan bu oran, finansal kararlarda belirleyici olabilen göstergelerdendir.
Örneğin faiz tahakkuku yıl sonunu beklemeden aylık veya üç aylık dönemlerde yapılıp ana paraya ekleniyorsa, faizin faizi devreye girer. Bu durumda yıl sonunda elde edebileceğiniz net kazanç veya ödediğiniz toplam maliyet, başlangıçta belirtilen nominal orandan daha yüksek olan efektif faiz oranıdır.
Reel Faiz Nedir?
Bir yatırımın gerçek değerini anlamak için önemli göstergelerden biri de reel faiz oranıdır. Nominal faiz oranından enflasyon beklentisinin veya gerçekleşen enflasyonun çıkarılmasıyla bulunur.
Örneğin bankanın size sunduğu mevduat faizi %50 ise, ancak ülkede yıllık enflasyon %45 ise; sizin alım gücünüzdeki gerçek artış yani reel faiz yaklaşık %5 seviyesindedir. Eğer enflasyon, faiz oranından yüksekse negatif reel faiz söz konusu olur, bu da paranın alım gücünün düştüğü anlamına gelir.
Gecelik Faiz Nedir?
Bankaların gün sonunda açıklarını kapatmak veya ellerindeki fazla nakdi değerlendirmek için birbirlerinden veya Merkez Bankası'ndan borç alıp verdikleri piyasada uygulanan faizdir. Gecelik faiz piyasadaki likidite durumuna göre günlük olarak değişebilir. Kısa vadeli para akışının önemli göstergelerinden biridir.
Basit Faiz Nedir?
Basit faiz, faizin yalnızca başlangıçtaki ana para üzerinden hesaplandığı yöntemdir. Faiz getirisi ana paraya eklenmediği için (oran ve süre sabitse) her dönemde hesaplanan faiz tutarı değişmez. Uygulamada kısa vadeli mevduat ile kısa vadeli borç/alacak ilişkilerinde brüt getiri çoğunlukla bu mantıkla hesaplanır.
Repo Faizi Nedir?
Kısa dönemli bir menkul kıymetin (genellikle devlet tahvili veya hazine bonosu), belirli bir dönem sonunda geri alınmak üzere satılması işlemine repo denir. Bu işlemde uygulanan orana repo faizi adı verilir. Merkez Bankası'nın piyasayı fonlarken kullandığı temel araçlardan biridir ve Politika Faizi ile doğrudan ilişkilidir.
Akdi Faiz Nedir?
Özellikle kredi kartı ve kredi sözleşmelerinde sıkça duyulan akdi faiz sözleşmede yani akitte belirlenen ve dönem borcuna uygulanan faiz oranıdır. Banka ile müşteri arasında imzalanan sözleşmeye dayalı olduğu için bu ismi alır. Kredi kartı dönem borcunuzu son ödeme tarihine kadar ödemediğinizde veya asgari tutarı ödediğinizde kalan borca işleyen faiz, akdi faizdir. TCMB tarafından belirlenen üst sınırları aşamaz.