İçeriğe atla

Ürün ve Hizmet Ücretleri

Hesaplama Araçları Kampanyalar Şube & ATM EN

KAMPANYALAR

Avantajlı Faiz Oranları Oksijen Hesap'ta Arkadaşını Davet Et, 37.500 TL Nakit Ödül Kazanma Şansını Yakala! Hemen Odealı Olun, Hisse Senedi Komisyonunuzun 2.000 TL’si Bizden Olsun!
TÜM KAMPANYALAR
TR EN
ŞUBE&ATM
Hesaplama Araçları Kampanyalar Ürün ve Hizmet Ücretleri
MÜŞTERİ OL
faiz

Faiz Nedir? Faiz Çeşitleri, Türleri ve Hesaplama Yöntemleri​

Genel Bilgiler

Faiz Nedir? Faiz Çeşitleri, Türleri ve Hesaplama Yöntemleri

Ekonomi dünyasının en temel kavramlarından biri olan faiz, hem bireysel bütçelerin hem de küresel piyasaların yönetiminde belirleyici bir rol oynar. Birikimlerini değerlendirmek isteyen yatırımcılar için bir getiri aracı, nakit ihtiyacı olanlar için ise paranın maliyeti anlamına gelen bu kavram, hayatımızın her alanında karşımıza çıkar.

Kredi kartı ekstrelerinden konut kredilerine, vadeli mevduat hesaplarından ülke ekonomisinin büyüme verilerine kadar geniş bir yelpazede etkisi hissedilen faiz, doğru anlaşıldığında finansal kararların çok daha sağlıklı verilmesini sağlar. Peki, ekonomik dengelerin merkezinde yer alan faiz nedir ve yatırımcılar için kritik öneme sahip faiz hesaplamaları nasıl yapılır?

Faiz Nedir?

En yalın tanımıyla faiz; paranın belirli bir süre kullanımı karşılığında ödenen bedel, bir nevi paranın kirasıdır. Finansal bir varlığın yani paranın, o varlığa ihtiyaç duyan tarafa belirli bir süre için ödünç verilmesi karşılığında elde edilen getiriyi ifade eder. Bu ekonomik ilişki, paranın sahibi ile paraya ihtiyacı olan taraf arasında kurulan bir dengeye dayanır ve iki farklı perspektiften ele alınmalıdır:

  • Ödünç veren yani yatırımcı veya tasarruf sahibi açısından: Birikimlerini yastık altında tutmak yerine finansal sisteme dahil eden kişi için faiz, avantajlı bir yol gibi görünebilir. Tasarruf sahibi, parasını bugün harcamayı ertelediği ve bankaya kullanım hakkı verdiği için bir getiri hak eder. Örneğin; bir bankada vadeli mevduat hesabı açtığınızda paranız ekonominin çarkları içinde işletilir. Bu sürecin sonunda, ana paranızın üzerine eklenen faiz tutarı hem birikiminizin değerinin korumanmasını hem de ek bir kazanç elde etmenizi sağlayabilir.
  • Ödünç alan yani borçlu açısından: Nakit akışını yönetmek, yatırım yapmak veya acil ihtiyaçlarını karşılamak için bankadan kredi kullanan kişi veya kurumlar için faiz, kullanılan kaynağın maliyetidir. Örneğin ev almak isteyen ancak yeterli nakdi olmayan birinin konut kredisi çekerek bankaya geri ödediği faiz, kişiye ihtiyacı olan nakde bugünden ulaşabilmesinin karşılığıdır.

Ekonomik sistemin işleyişinde bir rolü olan faiz, kaynakların verimli alanlara yönlendirilmesini sağlayabilir. Faiz kavramının temelinde ise paranın zaman değeri ilkesi yatar. Bugün elinizde bulunan 100 TL, gelecekteki 100 TL'den daha değerlidir. Çünkü bugünkü para, enflasyon karşısında erimeden harcanabilir veya yatırıma dönüştürülerek büyütülebilir. Gelecekteki para ise belirsizlik ve alım gücü düşüşü gibi riskleri beraberinde getirebilir. İşte faiz, bu zaman farkından doğabilecek değer kaybını telafi edebilen, risk primini içeren ve paranın zaman içindeki yolculuğunda değerini korumasına yardımcı olabilen temel finansal araçlardan biridir.

Faiz Çeşitleri Nelerdir?

Finans piyasalarında işlem türüne, vadeye ve hesaplama yöntemine göre birçok farklı faiz türleri bulunur. Hangi faiz türünün nerede kullanıldığını bilmek hem yatırımlarınızı yönetirken hem de borçlanırken sürprizlerle karşılaşmanızı engelleyebilir. İşte en sık karşılaşılan faiz çeşitleri ve anlamları:

Bileşik Faiz Nedir?

Yatırımcılar için uzun vadede faydalı olabilen getiri araçlarından biri olan bileşik faiz, faizin faizi olarak da bilinir. Bu sistemde her vade sonunda elde edilen faiz getirisi, ana paraya eklenir ve bir sonraki dönemde faiz, bu yeni artırılmış tutar üzerinden hesaplanır.

Yani sadece ana para değil, kazandığınız faizler de yatırımcıya para kazandırmaya devam edebilir. Bu kar topu etkisi, uzun vadeli yatırımlarda bileşik faiz getirisinin basit faize göre daha yüksek olmasını sağlayabilir. Daha detaylı bilgi ve örnekler için bileşik faiz nedir başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Efektif Faiz Nedir?

Efektif faiz, bir yatırımın veya borcun kağıt üzerindeki yani nominal oranını değil, bileşik etki dahil edildiğindeki gerçek getirisini veya maliyetini ifade eder. Yıl içinde faizin ana paraya kaç kez eklendiğini dikkate alarak hesaplanan bu oran, finansal kararlarda belirleyici olabilen göstergelerdendir.

Örneğin faiz tahakkuku yıl sonunu beklemeden aylık veya üç aylık dönemlerde yapılıp ana paraya ekleniyorsa, faizin faizi devreye girer. Bu durumda yıl sonunda elde edebileceğiniz net kazanç veya ödediğiniz toplam maliyet, başlangıçta belirtilen nominal orandan daha yüksek olan efektif faiz oranıdır.

Reel Faiz Nedir?

Bir yatırımın gerçek değerini anlamak için önemli göstergelerden biri de reel faiz oranıdır. Nominal faiz oranından enflasyon beklentisinin veya gerçekleşen enflasyonun çıkarılmasıyla bulunur.

Örneğin bankanın size sunduğu mevduat faizi %50 ise, ancak ülkede yıllık enflasyon %45 ise; sizin alım gücünüzdeki gerçek artış yani reel faiz yaklaşık %5 seviyesindedir. Eğer enflasyon, faiz oranından yüksekse negatif reel faiz söz konusu olur, bu da paranın alım gücünün düştüğü anlamına gelir.

Gecelik Faiz Nedir?

Bankaların gün sonunda açıklarını kapatmak veya ellerindeki fazla nakdi değerlendirmek için birbirlerinden veya Merkez Bankası'ndan borç alıp verdikleri piyasada uygulanan faizdir. Gecelik faiz piyasadaki likidite durumuna göre günlük olarak değişebilir. Kısa vadeli para akışının önemli göstergelerinden biridir.

Basit Faiz Nedir?

Basit faiz, faizin yalnızca başlangıçtaki ana para üzerinden hesaplandığı yöntemdir. Faiz getirisi ana paraya eklenmediği için (oran ve süre sabitse) her dönemde hesaplanan faiz tutarı değişmez. Uygulamada kısa vadeli mevduat ile kısa vadeli borç/alacak ilişkilerinde brüt getiri çoğunlukla bu mantıkla hesaplanır.

Repo Faizi Nedir?

Kısa dönemli bir menkul kıymetin (genellikle devlet tahvili veya hazine bonosu), belirli bir dönem sonunda geri alınmak üzere satılması işlemine repo denir. Bu işlemde uygulanan orana repo faizi adı verilir. Merkez Bankası'nın piyasayı fonlarken kullandığı temel araçlardan biridir ve Politika Faizi ile doğrudan ilişkilidir.

Akdi Faiz Nedir?

Özellikle kredi kartı ve kredi sözleşmelerinde sıkça duyulan akdi faiz sözleşmede yani akitte belirlenen ve dönem borcuna uygulanan faiz oranıdır. Banka ile müşteri arasında imzalanan sözleşmeye dayalı olduğu için bu ismi alır. Kredi kartı dönem borcunuzu son ödeme tarihine kadar ödemediğinizde veya asgari tutarı ödediğinizde kalan borca işleyen faiz, akdi faizdir. TCMB tarafından belirlenen üst sınırları aşamaz.

Faiz Nasıl Hesaplanır?

Yatırımcılar için merak edilen konulardan biri de faiz hesaplama işlemidir. Faiz getirisi; ana para miktarına, faiz oranına ve paranın bankada kalacağı süreye yani vadeye göre değişir.

Basit faiz hesaplama formülü genel olarak şöyledir:

Faiz Getirisi = (Ana Para x Faiz Oranı x Vade (Gün)) / 36500 (artık yıllarda bazı hesaplamalarda 36600)

Eğer yıllık faiz oranı üzerinden aylık bir getiri hesaplanacaksa formül şu şekilde uyarlanır:

Faiz Getirisi = (Ana Para x Faiz Oranı x Vade (Ay)) / 1200

Formülde yer alan değerlerin anlamları ise şu şekildedir:

  • Ana para: Yatırılan tutar.
  • Faiz oranı: Yıllık brüt faiz oranı.
  • Vade: Paranın faizde kalacağı gün veya ay sayısı.
  • 36500: Yıllık faiz oranını gün bazına indirgemek için kullanılan sabit sayı (100 x 365 gün).

Bu formüller brüt getiri içindir. Net getiriyi bulmak için devlet tarafından belirlenen stopaj oranının bu tutardan düşülmesi gerekir. Karmaşık formüllerle uğraşmak yerine, güncel oranlarla birikiminizin ne kadar getiri sağlayabileceğini anında görmek için Odeabank faiz hesaplama aracını kullanabilirsiniz.