a

Borsada Açığa Satış Nedir, Nasıl Yapılır?​

Genel Bilgiler

Borsada Açığa Satış Nedir, Nasıl Yapılır?

Borsada kazanç, genel olarak fiyatların yükselmesi ile ilişkilendirilir. Buna karşılık açığa satış, yatırımcılara fiyatların düştüğü dönemlerde de pozisyon alabilme imkanı tanır. “Short pozisyon” olarak da bilinen işlem türü deneyimli yatırımcılar tarafından risk yönetimi amacıyla kullanılır. Bazı yatırımcılar ise açığa satış işlemini fiyat düşüşünden kazanç elde etmek için yapar.

İçeriğin devamındaki bilgiler aracılığıyla açığa satışın tanımı, borsada nasıl yapıldığı, açığa satış yasağının ne demek olduğu, işlemin avantaj ve riskleri hakkında detaylı fikir sahibi olabilirsiniz.

Açığa Satış Ne Demektir?

Açığa satış, yatırımcının elinde bulunmayan hisse senedini aracı kurum vasıtasıyla ödünç alarak piyasada satması ve daha sonra aynı hisseyi geri alıp ödünç veren tarafa iade etmesi esasına dayanan işlem türüdür. İşlem mantığı, hisse fiyatının satış anından sonra düşeceği beklentisine dayanır. Yatırımcı, önce hisseyi yüksek fiyattan satar. Fiyat düştüğünde ise aynı hisseyi daha düşük fiyattan geri alır. Böylece pozisyon kapandığında oluşan farktan kar elde edilir.

Yatırımcılar, standart bir borsa işlem döngüsünde hisseyi önce alır ve ardından satar. Açığa satış işleminde, bu sıralama tersine döner. Yani önce satış yapılıp devamında alım gerçekleştirilir. Bundan dolayı işlem, düşüş beklentisinin olduğu piyasada pozisyon almak isteyen yatırımcılar açısından önemli bir araç konumundadır.

Açığa satışı bir örnekle açıklamak gerekirse:

  • Yatırımcı, fiyatının düşeceğini öngördüğü hisseyi aracı kurumdan ödünç alarak 100 TL fiyatla satar.
  • Beklentisi doğru çıkan yatırımcı, fiyat 80 TL’ye gerilediğinde hisseyi geri satın alıp ödünç veren kuruma iade eder.
  • Aradaki 20 TL’lik fark, komisyon ve ödünç alma maliyeti düşüldükten sonra yatırımcının karı olarak kayda geçer.

Bazen örnektekinin tersi durumlar yaşanabilir. Yani fiyat düşmek yerine yükselebilir. Bu durumda işlem, yatırımcı için olumsuz sonuçlanır.

Borsada Açığa Satış İşlemi Nasıl Yapılır?

  • Borsada açığa satış yapabilmek için öncelikle SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) tarafından yetkilendirilmiş bir aracı kurum nezdinde yatırım hesabına sahip olmak gerekir. Söz konusu hesap, mutlaka açığa satış işlemine uygun olmalıdır.
  • Hesap açılışının ardından yatırımcı, satmak istediği hisse senedini Ödünç Pay Piyasası üzerinden ödünç alır. Türkiye’de çıplak açığa satış, yani sahip olunmayan bir hissenin doğrudan, ödünç alınmadan satılması ilgili mevzuata göre yasaktır.
  • Ödünç alınan hisse, aracı kurum üzerinden borsaya satış emri olarak iletilir.
  • Yatırımcı, pozisyonu kapatmak istediğinde ödünç aldığı miktar kadar hisse senedini önce piyasadan geri satın alır. Ardından ödünç veren kuruma iade eder.

Aracı kurumlar, açığa satış işlemleri esnasında genelde belirli teminat veya özkaynak oranının korunmasını zorunlu kılar. Bu oranın uygulanmasındaki amaç, olası zararların karşılanabilmesini güvence altına almaktır. Oran özelinde zaman zaman SPK’nın piyasa koşullarına bağlı düzenlemelerle değişiklik yapılabilir.

Ödünç alınan hisse senedi için ödünç verme maliyeti uygulanır. Söz konusu maliyet, faiz benzeri bir ücretlendirmedir. Belirli miktarda maliyet oranı, pozisyonun açık kaldığı süre boyunca işler ve toplam karlılığı etkiler. Aracı kurum ayrıca hesaptaki teminatın piyasa hareketleri nedeniyle belirlenen oranın altına düşmesi halinde yatırımcıdan ek teminat talebinde bulunabilir. Eğer teminat tamamlama çağrısı karşılanmazsa, pozisyon aracı kurum tarafından kapatılabilir.

Açığa Satış Yasağı Nedir?

Açığa satış yasağı, SPK’nın (Sermaye Piyasası Kurulu) piyasalardaki aşırı oynaklığı sınırlamak amacıyla zaman zaman uyguladığı bir tedbirdir. Uygulama ayrıca yatırımcı hak ve menfaatlerini koruma amacıyla da geçici olarak hayata geçirilir. Açığa satış yasağının uygulandığı dönemler, genelde küresel krizlerin, yüksek seviyede piyasa dalgalanmalarının, jeopolitik gerginliklerin piyasaları olumsuz etkilediği zaman dilimleridir. Yasağın neleri kapsayacağı ve süresi SPK tarafından belirlenir.

Açığa satışın yasaklanması, geçici bir tedbir şeklinde uygulanır. Yasak, piyasa koşullarının normalleşmesinin ardından kaldırılır. SPK, yasağı bazı dönemlerde birkaç kez uzatabilir veya kademeli hale esnetebilir. Açığa satış yöntemini kullanacak yatırımcıların, işlem öncesinde güncel uygulanabilirlik durumunu Borsa İstanbul ve SPK resmi duyurularından teyit etmelerinde yarar vardır. Zira tedbir, önceden haber verilmeksizin devreye alınabilir.

Açığa Satış İşleminin Avantajları

  • Açığa satış yönteminin en belirgin avantajı, yükselen piyasaların yanı sıra düşüş eğilimlindeki varlıklardan da kazanç fırsatı sunmasıdır. Bu avantaj sayesinde yatırımcılar, farklı piyasa koşullarında pozisyon alma esnekliği elde eder.
  • Açığa satış, mevcut portföyü olası düşüşlere karşı korumak, yani hedge etmek, amacıyla kullanılabilir. Örneğin; portföyünde belirli hisse senetleri bulunan bir yatırımcı, kısa vadeli düşüş beklentisine karşı açığa satış pozisyonu alarak riskini dengeleyebilir.
  • Açığa satış işlemleri, piyasadaki toplam işlem hacmine ve likiditeye katkı sağlar. İşlem ayrıca fiyat oluşum sürecinin daha etkin işlemesini destekleyici roldedir. Bu yönü ile açığa satış gerek bireysel yatırımcılar gerekse piyasanın genel işleyişi açısından fayda sağlayıcı konumdadır.
  • Profesyonel yatırımcılar ve kurumsal fonlar, açığa satışı çoğunlukla tek başına kazanç stratejisi biçiminde değerlendirmez. İşlem, mevcut pozisyonların riskini dengeleyen daha geniş portföy stratejisinin parçası olarak konumlandırılır. Söz konusu yaklaşım, piyasa yönünden bağımsız olarak belirli getiri hedefini korumaya çalışan daha karmaşık yatırım tekniklerinin temelini oluşturur.

Açığa Satış İşleminin Riskleri ve Dezavantajları

  • Açığa satışın en önemli riski, zarar potansiyelinin teoride sınırsız olmasıdır. Standart bir alım işleminde yatırımcının zararı, en fazla yatırım sermayesi ile sınırlıdır. Açığa satış yönteminde ise hisse senedi fiyatının teorik olarak üst sınır bulunmadığından, değer beklenenin aksine yükselme eğilimini sürdürürse zarar da sınırsız büyüyebilir. Bundan dolayı işlem, yeterli deneyim seviyesine henüz çıkmamış yatırımcılar açısından yüksek riskli olarak kategorilendirilir.
  • Açığa satışın riskleri sıralanırken “kısa sıkışma” (short squeeze) durumundan da bahsetmek gerekir. Fiyatın beklenmedik oranda yükselmesi, açığa satış yapan yatırımcıları zararlarını sınırlamak amacıyla pozisyonlarını kapatmaya zorlayabilir. Yani hisse geri satın alımı ihtiyacı doğabilir. Toplu geri alım baskısı, fiyatın normalden daha yukarı seviyeye çıkmasına yol açıp zararın katlanarak büyümesine yol açabilir.
  • Açığa satış ayrıca yalnızca hisse senedi piyasasına özgü bir strateji niteliği taşımaz. Benzer mantık güdülerek kısa pozisyonlar, Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) üzerinden sözleşmeler ile oluşturulabilir. Döviz alış satış süreçlerinde de aynı işlem türü kullanılabilir. Bununla birlikte her piyasanın kendine özgü teminatlarının ve risklerinin bulunduğu unutulmamalıdır.
  • Açığa satışa konu olabilecek hisse senetleri, Borsa İstanbul tarafından belirlenen liste ile sınırlıdır. Dolayısıyla her hisse senedinde açığa satış yapılması mümkün değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Açığa satışta kar nasıl elde edilir?

Kısa sıkışma (short squeeze) nedir?

Açığa satış neden yasaklanır?

Açığa satışta zarar sınırsız mıdır?

Hangi hisselerde açığa satış yapılabilir?