Opsiyon sözleşmeleri, alıcı ve satıcı taraflar arasında belirlenen koşullara bağlı kalınarak işler. Alıcının işlem sonucunda sözleşmeye konu varlığı belirlenen tarihte ve fiyattan alma ya da satma hakkı elde eder. Satıcı taraf ise alıcı haklarını kullanmak isterse uyma yükümlülüğüne girer. İşlem yönü, opsiyonun türüne göre değişir.
Alım Opsiyonu (Call Option)
Alım opsiyonu, en yalın tanımıyla yatırımcıya varlığı portföyüne ekleme hakkı tanır. Bu hak kullanılmak istendiğinde, işlem önceden belirlenen bir fiyattan (kullanım fiyatı) ve belirli tarihe kadar gerçekleşir. Genel olarak yatırımcı, piyasa değerinin kullanım fiyatının üzerinde olacağını öngörüyorsa, alım opsiyonu satın alır. Zira böyle bir senaryoda, alım opsiyonunun değeri artar. Haliyle yatırımcı açısından kar elde edebilme olanağı doğar.
Satım Opsiyonu (Put Option)
Satış opsiyonu, alıcıya belirli tarihe kadar ve önceden belirlenen fiyat üzerinden varlığı satma hakkı sağlar. Yatırımcı, bu türdeki bir opsiyondan doğan hakkını genelde piyasa fiyatının düşeceğini tahmin ettiğinde kullanır. Böylece satım opsiyonu alımıyla düşüşten kar elde edebilme olanağı ortaya çıkar. Çünkü söz konusu opsiyon türünün değeri, piyasa değerinin kullanım fiyatının altına düşmesi durumunda artar.
Opsiyonlar; yalnızca haklar bazında değil, kullanım tarzı bakımında da farklı şekillerde işler. Kullanım tarzlarına göre opsiyonlar şu şekilde ayrılabilir:
Avrupa Tarzı Opsiyonlar: Bu kategorideki opsiyonlar, yalnızca vade tarihinde kullanılabilir. Yani opsiyona sahibi konumundaki kişi veya kurum, vade süresi boyunca hakkından faydalanamaz. Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) işlem gören opsiyonlar, ağırlıklı olarak Avrupa tarzıdır. Opsiyonun erken kullanım olanağı sağlamaması, teoride fiyatlamanın basit hale gelmesini sağlar. Avrupa tarzı opsiyonların sağladığı bir diğer avantaj ise risk yönetimi açısından öngörülebilirliğin fazla olmasıdır.
Amerikan Tarzı Opsiyonlar: Kategori dahilindeki opsiyonlar, vade tarihine kadarki herhangi bir zamanda kullanılabilir. Dolayısıyla opsiyon sahibi, kendi kazanç stratejisine uygun piyasa koşulu oluştuğunda opsiyonunu kullanabilme esnekliğine sahip olduğudur. Söz konusu opsiyonlar, isimlerinden de kolayca anlaşılabileceği üzere Amerika'daki opsiyon borsalarında ağırlıklı olarak işlem görür.
Bermuda Tarzı Opsiyonlar: Bu tür opsiyonlar, özellikleri bakımından Avrupa ve Amerikan tarzlarının karışımı şeklinde nitelendirilebilir. Çünkü Bermuda tarzı opsiyon sözleşmeleri, vade süresi boyunca önceden tanımlanmış tarihlerde kullanılabilir. Haliyle Avrupa tarzına göre daha fazla esneklikten, Amerikan tarzına göreyse daha sınırlı kullanım hakkından bahsedebilmek mümkündür. Bermuda tarzı opsiyonlar, genellikle kurumsal ve yapılandırılmış finansal ürünlerde kendilerine yer bulur.